Ka momente në politikë kur një vendim i vetëm nuk mbyll një histori, por hap plagë të reja, krijon aleanca të papritura dhe ndez beteja që zgjasin me vite. Për Shqipërinë, shpallja “Non Grata” e Sali Berishës në majin e vitit 2021 ishte pikërisht një nga ato momente që nuk mbeti thjesht një akt diplomatik, por u shndërrua në një tërmet politik që përfshiu opozitën, raportet me aleatët ndërkombëtarë dhe vetë mënyrën se si ndërtohej narrativa publike në vend.
Në atë kohë, vendimi i Departamentit Amerikan të Shtetit u paraqit si një sinjal i prerë kundër korrupsionit dhe minimit të demokracisë, ndërsa mbështetësit e Berishës e interpretuan menjëherë si një lëvizje të motivuar politikisht, të ndikuar nga klima paszgjedhore në Shqipëri dhe nga interesat e qeverisë socialiste. Përplasja nuk mbeti vetëm në nivel institucional. Ajo u kthye në një luftë totale për kontrollin e Partisë Demokratike, për legjitimitetin e opozitës dhe për vetë raportin që shqiptarët kishin ndërtuar prej dekadash me Amerikën.
Sot, kur në Uashington po shfaqet një qasje krejt tjetër ndaj çështjes Berisha, shumë prej deklaratave të dikurshme tingëllojnë si jehonë e një epoke që po shembet mbi kontradiktat e veta.
🇺🇸 Nga vendimi i Blinken te kthesa e Rubio
Kur Anthony Blinken shpalli publikisht sanksionimin e Sali Berishës në 19 maj 2021, mesazhi dukej i qartë dhe i pakthyeshëm. Uashingtoni pretendonte se kishte hyrë në një fazë të re të luftës kundër korrupsionit në Ballkan dhe Shqipëria do të ishte një nga laboratorët kryesorë të kësaj strategjie.
Por që në ditët e para, dyshimet nisën të qarkullonin me forcë. Koha kur ndodhi vendimi, vetëm pak javë pas zgjedhjeve parlamentare, krijoi bindjen te shumë demokratë se objektivi real ishte destabilizimi i opozitës dhe izolimi politik i Berishës. Në Tiranë, klima u ndez menjëherë, ndërsa kujtoheshin deklaratat e mëhershme të Edi Ramës, i cili kishte paralajmëruar se rivali i tij politik nuk do ta kalonte më Atlantikun.
Katër vite më vonë, panorama duket krejt tjetër. Departamenti i Shtetit i drejtuar nga Marco Rubio ka zgjedhur jo vetëm të zbusë qëndrimin, por praktikisht të rrëzojë filozofinë mbi të cilën ishte ndërtuar vendimi i vitit 2021. Deklarata e bërë publike në vitin 2025, ku flitej për “vendime të politizuara të epokës Biden”, ishte sinjali i parë i fortë se në Uashington kishte nisur një rishikim i madh politik.
Tani, me lejimin e udhëtimit të Berishës drejt SHBA-së, ai ndryshim nuk mbetet më thjesht interpretim diplomatik. Ai është bërë akt konkret.
⚔️ Lufta për Partinë Demokratike dhe përplasja me diplomatët
Asnjëherë më parë në historinë e pluralizmit shqiptar një vendim amerikan nuk kishte prodhuar një tërmet kaq të madh brenda opozitës. Presioni mbi Lulzim Bashën për të përjashtuar Berishën nga grupi parlamentar u rrit në mënyrë dramatike dhe Partia Demokratike hyri në spiralen më të rëndë të përçarjes së saj.
Në qendër të kësaj përplasjeje doli ambasadorja Yuri Kim, e cila braktisi shpesh tonin tradicional diplomatik dhe u shndërrua në protagoniste të debatit politik shqiptar. Deklarata e saj se kush mbështeste “Non Grata”-n “do hajë bar” u kthye në simbolin më të diskutuar të asaj periudhe, duke ushqyer revoltën e demokratëve që e shihnin ndërhyrjen amerikane si tejkalim të kufijve diplomatikë.
Berisha reagoi duke e akuzuar ambasadoren si “guvernatore të paemëruar”, ndërsa beteja mes palëve mori përmasa personale dhe institucionale. Çdo zhvillim brenda PD-së interpretohej tashmë përmes filtrit amerikan. Çdo lëvizje politike dukej sikur kalonte fillimisht nga ambasada dhe vetëm më pas nga forumet e partisë.
Në atë klimë tensioni, deklaratat e zyrtarëve amerikanë u bënë gjithnjë e më të ashpra. Mbështetja për Yuri Kim ishte totale dhe mesazhi që vinte nga Uashingtoni synonte të mbyllte çdo hapësirë rikthimi për Berishën.
Por realiteti në terren nisi gradualisht të sfidonte narrativën zyrtare.
🔥 Arena Kombëtare, 8 janari dhe beteja për legjitimitet
Kur Berisha mblodhi Kuvendin në “Arena Kombëtare”, duke demonstruar mbështetje masive në bazën demokrate, shumë prej parashikimeve të diplomatëve amerikanë nisën të lëkunden. Ideja se ai ishte i izoluar politikisht nuk përputhej më me pamjet që vinin nga terreni.
Megjithatë, linja amerikane nuk ndryshoi. Gabriel Escobar insistonte se Berisha nuk përfaqësonte shumicën reale të demokratëve dhe se mbështetja që ai mobilizonte nuk kishte peshë elektorale. Pas ngjarjeve dramatike të 8 janarit 2022, përplasja mori tone edhe më të ashpra.
Nga njëra anë ishte grupi i Berishës që kërkonte rikthimin e kontrollit mbi partinë. Nga ana tjetër ishte establishmenti diplomatik amerikan që këmbëngulte të mbështeste strukturën e drejtuar nga Basha dhe më pas nga Enkelejd Alibeaj.
Në atë periudhë u krijua përshtypja se beteja për vulën dhe siglën e PD-së nuk zhvillohej vetëm në gjykata apo në selinë blu, por edhe në korridoret diplomatike. Çdo deklaratë amerikane ndikonte drejtpërdrejt në krizën e opozitës, ndërsa retorika bëhej gjithnjë e më dramatike.
Kulmi erdhi kur Yuri Kim u bëri thirrje shqiptarëve të mos votonin kandidatët e lidhur me “Non Grata”-n, një ndërhyrje që kritikët e konsideruan të papajtueshme me standardet tradicionale diplomatike.
🌀 Një kthesë që ndryshon narrativën politike
Sot, ajo që bie më shumë në sy nuk është vetëm ndryshimi i qëndrimit ndaj Berishës, por kontrasti brutal mes deklaratave të dikurshme dhe realitetit aktual.
Për vite me radhë, publikut shqiptar iu tha se vendimi ishte institucional, i pakthyeshëm dhe i bazuar ekskluzivisht në luftën kundër korrupsionit. U përsërit vazhdimisht se “Non Grata” nuk mund të ndryshohej nga dinamika politike dhe se nuk ekzistonte asnjë mundësi rishikimi.
Por zhvillimet e fundit kanë krijuar pikërisht pyetjen që shumëkush e shmangu për vite: nëse gjithçka ishte kaq definitive, pse narrativa ndryshoi kaq rrënjësisht?
Në Shqipëri, kjo kthesë pritet të ketë pasoja të forta politike. Për mbështetësit e Berishës, ajo konsiderohet si triumf moral dhe provë se beteja e tyre kundër vendimit amerikan kishte qenë e drejtë. Për kundërshtarët, është një sinjal se diplomacia amerikane po hyn në një fazë të re pragmatizmi, ku interesat strategjike peshojnë më shumë sesa narrativat morale të së kaluarës.
Një gjë megjithatë duket e sigurt: historia e “Non Grata”-s nuk do të mbahet mend vetëm si një konflikt mes një politikani shqiptar dhe Departamentit Amerikan të Shtetit. Ajo do të mbetet si episodi që për pesë vite rresht përçau opozitën, polarizoi opinionin publik dhe vuri në provë vetë besimin që shqiptarët kishin ndërtuar ndaj aleatit të tyre më të madh.
Dhe tani që era në Uashington ka ndryshuar drejtim, shumë prej protagonistëve të dikurshëm duken sikur po përballen me hijet e deklaratave që vetë kishin bërë absolute.
