Në një mëngjes të ngrohtë të diele maji, rrugët e Tiranës zgjohen me paradokset e zakonshme të Shqipërisë moderne: një peizazh urban ku rrokaqiejt prej xhami mbijnë pranë blloqeve të kohës sovjetike dhe ku vendasit që pinë ekspres debatojnë për politikën në qetësinë plot tym të kafeneve në ambient të hapur. Kjo e diel, 11 maj 2025, shënon një moment vendimtar për këtë komb ballkanik, teksa rreth 2.4 milionë qytetarë, dhe për herë të parë, 250 mijë anëtarë të diasporës, drejtohen drejt kutive të votimit. Është një ditë e ngarkuar me elektricitetin e parashikueshëm të ritit demokratik, megjithëse rezultati mund të duket tashmë i shkruar.
Kryeministri Edi Rama, figura e gjatë me mjekër të argjendtë që ka udhëhequr Shqipërinë që nga viti 2013, po kërkon një mandat të katërt të paprecedentë. Premtimi i tij? Që Shqipëria, më në fund, do të shkëputet nga e kaluara e saj e turbullt dhe do t’i bashkohet Bashkimit Europian deri në vitin 2030. Ky është një mesazh i gërshetuar në të gjitha fjalimet e tij elektorale, të dhëna me një stil artistik, i njëjti stil që dikur përcaktonte edhe punën e tij si piktor dhe si kryetar bashkie i Tiranës. Por kanavaca e demokracisë shqiptare është njollosur nga kontestimet, dhe as karizma e Ramës nuk mund ta fshehë panoramën e gjerë.
Skandali i inceneratorëve, dikur një shkëndijë politike, tani është kthyer në një zjarr që ka ndezur zemërimin nga Elbasani në Bruksel. Në këtë skandal, projekti i energjisë nga mbetjet, që duhej të simbolizonte përparimin e gjelbër, është bërë vetë simboli i kalbëzimit sistematik. Impianti i Elbasanit, i financuar me para të taksapaguesve dhe me kredi të huaja, nuk ka djegur mbeturina prej muajsh. Tani mbi landfillin e mbushur fluturojnë zogj. Kur fryn era, era e rëndë depërton në dritare dhe në mushkëritë e banorëve të zhgënjyer.
“Kështu funksionojnë gjërat në Shqipëri,” tha Besim Stafa, një banor i Elbasanit. “Shpenzojnë shumë para për hiçgjë.”
Pas një hetimi të gjerë nga Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK), ish-ministri i Mjedisit, Lefter Koka, përfundoi në burg. Ish-zv/kryeministri Arben Ahmetaj iku nga vendi pasi u akuzua, duke e quajtur veten një “kurban” të një sistemi të kalbur. Kritikët argumentojnë se ky rast nxjerr në pah se sa thellë depërton korrupsioni në institucionet shqiptare.
Ndërkohë, mbështetësit e Ramës këndojnë një këngë tjetër. Ata ia atribuojnë atij transformimin e imazhit ndërkombëtar të Shqipërisë: rritja ekonomike ka kaluar 4% në vit nga viti 2022 deri në 2024, një pistë e re në aeroportin e Tiranës premton fluturime direkte drejt Shteteve të Bashkuara dhe investitorë të huaj, nga manjatët e naftës deri te Jared Kushner, po investojnë në bregdetin Adriatik. Vendi madje u hoq nga lista gri e Task Forcës së Veprimit Financiar në vitin 2023, një veprim i përshëndetur si në Uashington, ashtu edhe në Bruksel.
Megjithatë, këto fitore kanë një anë tjetër. Resorti luksoz i propozuar nga Kushner në ishullin e paprekur të Zvërnecit, i mbështetur nga kapital saudit, ka tërbuar ambientalistët dhe vendasit. Një hetim i Washington Post verën e kaluar zbuloi çmontimin e heshtur të mbrojtjeve mjedisore nga ana e qeverisë, duke e portretizuar Ramën jo si një mbrojtës të tokës, por si një ankandues të saj. Flamingot dhe breshkat e ujit mund të detyrohen së shpejti ta ndajnë habitatin me buldozerët.
