Në shumë vende të Evropës, debati mbi potencimin e industrisë së mbrojtjes po shoqërohet me kundërshti të forta politike.

Debati evropian mbi mbrojtjen: frikë apo keqkuptim?

Nga disa krahë ideologjikë, rritja e prodhimit të armëve shihet si një hap drejt militarizimit dhe, në mënyrë automatike, si një parathënie e luftës. Sipas kësaj logjike, më shumë armë do të thotë më shumë gjasa për konflikt.

Por historia – dhe realiteti aktual – tregojnë se kjo barazim është i gabuar. Të posedosh armë nuk do të thotë domosdoshmërisht të dëshirosh luftën. Përkundrazi, në shumë raste do të thotë ta parandalosh atë.

Thatcher dhe një e vërtetë që nuk plaket

Një nga formulimet më të qarta mbi këtë temë vjen nga Margaret Thatcher, kryeministre e Mbretërisë së Bashkuar nga viti 1979 deri më 1990. Në një fjalim në Dhomën e Komuneve, gjatë Luftës së Ftohtë, ajo shprehej qartë:

“Luftërat nuk shkaktohen nga ndërtimi i armëve, por nga fakti që një agresor mendon se mund t’i arrijë objektivat e tij me një çmim të pranueshëm.”

Një fjali që sot tingëllon po aq aktuale sa atëherë. Sipas Thatcher-it, problemi nuk është ekzistenca e armëve, por perceptimi i dobësisë te pala që duhet të mbrohet.

Mësimi i vitit 1939: kur mungoi vendosmëria

“Zonja e Hekurt” i referohej shpesh Luftës së Dytë Botërore për të ilustruar këtë koncept. Sipas saj, lufta e vitit 1939 nuk shpërtheu për shkak të garës së armatimeve, por sepse një diktator besoi se vendet e tjera nuk kishin as mjetet dhe as vullnetin për t’i rezistuar.

Në këtë kontekst, Thatcher kujtonte Otto von Bismarck-un:

“A dua luftë? Sigurisht që jo. Dua fitoren.”

Mesazhi ishte i qartë: parandalimi funksionon vetëm kur agresori e di se fitorja i është mohuar dhe se çmimi do të jetë i papërballueshëm.

Riarmatimi si mjet parandalimi, jo agresioni

Nga kjo perspektivë, armatosja nuk përfaqëson domosdoshmërisht një qëndrim ofensiv. Ajo është, para së gjithash, një sinjal politik dhe strategjik: Perëndimi ka kapacitetin dhe vendosmërinë për t’u mbrojtur.

Kjo logjikë është themeli i doktrinës së parandalimit, e cila ka ruajtur një ekuilibër të brishtë, por vendimtar, gjatë dekadave më të tensionuara të shekullit XX.

Nga Lufta e Ftohtë te realiteti i sotëm

Edhe pse fjalimi i Thatcher-it u mbajt në kulmin e Luftës së Ftohtë, aktualiteti i tij sot është i pamohueshëm. Zgjerimi i arsenaleve evropiane nuk është një projekt lufte, por një përgjigje direkte ndaj agresivitetit rus dhe pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës.

Vendimi për të forcuar mbrojtjen nuk ka lindur si prelud i fushatave ushtarake nën ombrellën e Brukselit, por si nevojë për siguri, në një kontinent që e ka parë paqen e tij të sfidohet hapur.

Kërcënimet nuk vijnë vetëm nga shtetet

Rreziku nuk kufizohet vetëm te konfliktet mes shteteve. Shembulli i grupeve rebele si Houthi-t tregon se edhe aktorë jo-shtetërorë, shpesh me pajisje ushtarake modeste, janë të gatshëm t’i përdorin armët kundër objektivave civile, si anijet tregtare.

Kjo tregon se niveli teknologjik i armatimit nuk është faktori vendimtar. Vendimtare është gatishmëria për ta përdorur atë.

Armët nuk e ndezin luftën, por vendosmëria për t’i përdorur

Në fund të fundit, të posedosh armë nuk mjafton për të shkaktuar një konflikt. Ajo që ndez vërtet fitilin e topave është vendosmëria e një populli ose e një regjimi për t’i përdorur ato, duke besuar se përfitimi do të jetë më i madh se kostoja.

Mësimi i Margaret Thatcher-it mbetet aktual: paqja nuk ruhet me iluzione, por me forcë, qartësi dhe vendosmëri. Në një botë gjithnjë e më të pasigurt, riarmatimi nuk është domosdoshmërisht thirrje për luftë, por shpeshherë kushti për ta shmangur atë.