Ka pushtete që konsumohen shpejt dhe ka pushtete që zgjasin aq shumë, sa fillojnë të duken të përjetshëm. Qeverisja e Partisë Socialiste dhe e Edi Ramës i përket kategorisë së dytë. Jo për shkak të një suksesi të jashtëzakonshëm, por sepse mungesa e alternativës, dobësimi i institucioneve dhe kapja graduale e hapësirës publike e kthyen pushtetin në rutinë.
Dhe kur pushteti bëhet zakon, demokracia fillon të humbasë tensionin e saj jetik.
Pushteti i përqendruar në një dorë
Në këto vite, Partia Socialiste është shndërrua nga një organizatë me identitet dhe debat të brendshëm në një strukturë që funksionon kryesisht si zgjatim i vullnetit të kryeministrit. Nuk është më e qartë se ku mbaron partia dhe ku fillon lideri.
Ky personalizim i skajshëm i pushtetit nuk është thjesht çështje stili. Është çështje mendësie që prodhon pasoja konkrete: mungesë përgjegjësie, heshtje kritike dhe frikë nga mendimi ndryshe. Një parti që nuk debaton brenda vetes, e ka të pamundur të qeverisë me maturi jashtë saj.
Reforma pa shpirt dhe institucione pa peshë
Reformat e shpallura, në fakt, kanë qenë të shumta, por ndikimi i tyre real mbetet i diskutueshëm. Në shumë raste, ato janë si instrumente kontrolli dhe jo mekanizma fuqizimi institucional.
Institucionet janë reformuar në letër, por të dobësuara në praktikë. Pavarësia është zëvendësuar nga varësia politike, profesionalizmi nga besnikëria, ndërsa transparenca nga propaganda.
Nga kritikë në dekor
Një nga zhgënjimet më të mëdha është edhe roli i mediave. Në vend që të shndërrohen në roje të interesit publik, shumë prej tyre janë përshtatur me pushtetin, duke e shoqëruar atë më shumë sesa duke e sfiduar.
Gazetaria kritike është tkurr, ndërsa opinioni është mbushur me relativizma, justifikime dhe heshtje të qëllimshme. Publiku ka mbetur pa orientim, ndërsa pushteti pa presion real.
Opozita e pafuqishme dhe zgjedhjet pa garë
Nuk mund të flitet për demokraci funksionale pa opozitë. Dhe e vërteta është se opozita ka dështuar në mënyrë të përsëritur të ndërtojë një alternativë bindëse. Kjo i ka dhënë qeverisjes socialiste një avantazh të pamerituar: pushtet pa kontroll.
Zgjedhjet janë kthyer thjesht në procedurë, jo në garë. Fitorja është bërë krejtësisht e parashikueshme, ndërsa humbja justifikohet gjithmonë me fajin e tjetrit. Jo se zgjedhjet nuk janë vjedhur, përkundrazi. Sa here është votuar, ditën e zgjedhjeve bandat kanë rrethuar si në lak qendrat e votimit, nga ku asgjë nuk mund bëhej pa bekimin dhe miratimin e kriminelëve të veshur me pushtet, në shërbim të shtetit dhe PS-së. Faji i opozitës, sidomos e kohëve të fundit qëndron në mosgjetjet e mënyrave dhe formave të duhura për t’iu kundërpërgjigjur këtyre vjedhjeve masive, si dhe në mosdenoncimin në të gjitha institucionet vendimmarrëse me peshë në politikën ndërkombëtare. Edhe pse, sot, vetëm Partia Demokratike dhe opozita mund të rikthejnë shpresën e humbur dhe këtë e dine të gjithë.
Kur gjithçka mbaron, çfarë mbetet?
Por vjen një ditë dhe çdo pushteti i vjen fundi. Pyetja nuk është nëse, por si. Dhe më e rëndësishmja: çfarë mbetet pas? Ka mbi një dekadë që Shqipëria ka humbur më shumë sesa ka fituar në besim institucional, në debatin publik dhe shpresën demokratike.
Dhe kur vërtetë të mbyllet ky cikël, (dhe shpresoj sa më shpejt) nuk do të mjaftojë të ndryshohet vetëm emri i qeverisë. Do të duhet të rindërtohet vetë ideja e pushtetit si shërbim, jo si pronë personale.
Dhe kjo po, është sfida e vërtetë që na pret.
